Studenten praten met ‘Lucia de B.’
Leestijd: 5 min.

Studenten praten met ‘Lucia de B.’

‘Ik ben een gewoon mens’

Gisteravond sprak Lucia de Berk (beter bekend als Lucia de B.) samen met haar advocaat Stijn Franken, met HAN-studenten in het auditorium van de Faculteit Economie & Management (Nijmegen). Op uitnodiging van studentenverenigingen Fides, Plexus en Aventum, vertelt ‘de engel des doods’ over haar zaak. Een rechtszaak die de Nederlandse geschiedenis ingaat als één van de grootste gerechtelijke dwalingen ooit.

Even je geheugen opfrissen: Lucia de B. wordt in december 2001 aangehouden op verdenking van moord. De Haagse verpleegster heeft verdacht vaak dienst op het moment dat patiënten overlijden in het Juliana Kinderziekenhuis. Collega’s wijzen haar aan als dader van de verdachte sterfgevallen. Hoewel er geen bewijs is, en ‘moordzuster Lucia’ alles ontkent, wordt ze in 2002 veroordeeld voor zeven moorden en drie pogingen daartoe, in drie Haagse ziekenhuizen. Ze zou haar slachtoffers een overdosis medicijnen hebben toegediend en krijgt levenslang met tbs. Toch blijven mensen in haar onschuld geloven. Ruim acht jaar na haar arrestatie wordt Lucia van iedere verdenking gezuiverd, en is ze definitief vrijgesproken. Ze heeft 6,5 jaar ten onrechte vastgezeten.

Vragenvuur
Het auditorium aan de Laan van Scheut is afgeladen vol met nieuwsgierige studenten van de opleidingen Medische Hulpverlening, Verpleegkunde en HBO Rechten. Al snel komt er een vragenvuur op gang. Waarom heeft u uzelf niet kunnen verweren? Wat zou u, heer Franken, als advocaat achteraf gezien anders gedaan hebben? En lagen de rechters te slapen of zo? De hamvraag waar iedereen antwoord op wil: als er geen enkel bewijs was, hoe heeft het toch zo ver kunnen komen?

Aangifte zonder bewijs
‘Ik weet het niet’, lacht Lucia droogjes. ‘Ik ging met plezier naar mijn werk. Ik had nooit gedacht dat mijn collega’s zo over mij dachten.’ Ze trok zelf bij haar leidinggevende aan de bel nadat ze voor de zoveelste keer een sterfgeval meemaakte. ‘Ik moest er op vertrouwen dat het voorbij zou gaan.’ Maar de roddels op de werkvloer over Lucia haar persoonlijkheid kwamen op gang, en directeur Paul Smits besloot aangifte te doen.

Een moderne heksenjacht
‘Als bewijsvoering is er een statistische berekening gebruikt die later niet bleek te kloppen. Er zou een kans van 1 op 342 miljoen zijn dat een verpleegster met zoveel sterfgevallen te maken zou krijgen, als in Lucia haar geval. Later bleek dit slechts 1 op de 9 of 14 gevallen,’ zegt advocaat Franken. ‘Vlak na de aangifte stond het in alle kranten. ‘Engel des doods’, ‘moordzuster’, ‘horrorverpleegkundige’, ga zo maar door. De zaak is een eigen leven gaan leiden. Het werd een moderne heksenjacht, en Lucia was de heks.’

Ook rechters kijken tv
Er waren geen getuigen, geen vingerafdrukken, noch was er zekerheid dat de sterfgevallen niet op een natuurlijke manier waren overleden – waar in eerste instantie vanuit werd gegaan. Advocaat Franken: ‘Een beter pleidooi heb ik niet kunnen houden, en toch werd ze veroordeeld. De rechters hebben zich laten leiden door beeldvorming.’ Lucia vult aan: ‘Tijdens de zitting van het Gerechtshof in Den Haag las raadsheer Van Dijk het arrest voor. Er stond zoveel haat in haar ogen. Ik voelde het vanaf het moment dat ik binnenkwam.’ Iets wat volgens Franken nooit had mogen gebeuren. Hij richt zich tot de HBO Rechtenstudenten: ‘Elke verdachte moet op een fatsoenlijke manier behandeld worden. Al is het alleen maar omdat iemand achteraf onschuldig kan blijken.’

Rechtspraak is mensenwerk
Toch is het volgens Franken te makkelijk om de algehele schuld bij de rechters te leggen. ‘Rechtspraak is mensenwerk. Zelfs de allerbeste rechters maken fouten. Dat kan ook niet anders, als je bedenkt hoeveel mensen er dagelijks terecht staan. Bovendien waren veel meer partijen betrokken bij deze zaak. Zo moesten juristen medische dossiers doorspitten, wat ook mis is gegaan. Maar jullie mogen best weten dat ik na deze uitspraak maanden heb getwijfeld of ik nog wel advocaat wilde zijn.’

Alles rapporteren
Verpleegkundestudenten vragen Lucia hoe ze zich kunnen weren tegen een soortgelijke situatie. Ze drukt hen op het hart: ‘Schrijf alles op wat je doet, en zorg dat je papierwerk in orde is. Mij werd verweten dat ik niet goed rapporteerde. Het is de enige manier om je in te dekken. Ook als iets telefonisch besproken wordt: schrijf het op. Als verpleegkundige was ik niemand; dokters trappen je zo de grond in.’

Nooit meer hetzelfde
Haar man Peter stuurde Lucia wekelijks een bos bloemen in de gevangenis. Ook dochter Fabiënne kreeg veel te verduren, maar bleef haar steun en toeverlaat. Dat geldt niet voor Lucia haar moeder, broer en zus. Die is ze kwijt. En haar grootouders, waarvoor ze zorgde toen ze werd gearresteerd, zijn tijdens haar gevangenschap overleden.

Nooit meer met mensen werken
Van haar oud-collega’s heeft ze nooit meer iets vernomen. Sinds ze vrijgesproken is, heeft Lucia niet meer gewerkt. Ziekenhuizen mijdt ze. ‘Straks gaat er iemand dood als ik langsloop. Nee, nee. Ik wil nooit meer werken met mensen.’ Naar eigen zeggen is ze wel in haar recht hersteld. Hoe hoog de schadevergoeding is, mogen we niet vragen. Maar of ze weer gelukkig is, dat wel. ‘Ik ben Lucia de Berk, niet de B.. Ik hoef me niet meer te verbergen.’

Lucia de Berk heeft haar ongelooflijke verhaal opgeschreven en in 2010 in boekvorm uitgebracht onder de titel ‘Lucia de B. – Levenslang en tbs’.
Haar verhaal is in 2014 verfilmd, titel: ‘Lucia de B.’

lucia de b